Hoe voorkom je hoefbevangenheid bij het paard?

Hoefbevangenheid is een ernstige aandoening en een van de grootste angsten voor alle ruiters en paard- en pony-eigenaars, omdat ze extreem pijnlijk en vooral zeer gevaarlijk is voor onze dieren. Het is daarom essentieel te weten hoe je het herkent, hoe je het voorkomt en hoe je reageert om de oorzaak zo snel mogelijk aan te pakken.

Wat is hoefbevangenheid?

Hoefbevangenheid, goed bekend bij paard- en pony-eigenaars, is een ontstekingsaantasting van de hoef. Deze ernstige aandoening is de tweede doodsoorzaak bij het paard, na koliek.

Hoefbevangenheid is het gevolg van een ontsteking en een verstoring van de doorbloeding van de hoef, wat leidt tot aantasting van de inwendige weefsels van de hoef, het kerafyl en het podofyl, die essentieel zijn voor de gezondheid van de paardenhoef.

Wanneer deze weefsels achteruitgaan, wordt het hoefbeen (derde kootje) niet langer door hen ondersteund, wat een verlies aan samenhang veroorzaakt, gevolgd door een kanteling naar voren van de distale falanx (derde kootje).

Hoe ernstiger de weefselschade, hoe verder het hoefbeen kan zakken tot aan de hoefcapsule. Dit wordt “instorting” genoemd en kan in de zwaarste gevallen leiden tot perforatie van de zool.

Er bestaan twee types hoefbevangenheid:

- De acute hoefbevangenheid, zeer heftig en van korte duur

- De chronische hoefbevangenheid, met letsels die in de tijd ontstaan en de neiging hebben te recidiveren

De symptomen - hoe hoefbevangenheid herkennen?

Meestal begint hoefbevangenheid met milde klinische tekenen die niet altijd meteen opvallen. Daarom is het belangrijk ze te kunnen herkennen:

Het eerste zichtbare teken is de houding. Een hoefbevangen paard past zijn houding aan om de pijn te verlichten door zijn gewicht naar de hielen te verplaatsen: het paard staat “campé” naar voren, met de voorbenen naar voren ten opzichte van de loodlijn, terwijl de achterbenen juist meer onder het lichaam worden geplaatst. Dit noemt men een pijnhouding.

Bovendien zal het paard moeite hebben met bewegen: het zal met tegenzin stappen en proberen de voeten zo te plaatsen dat het zo min mogelijk pijn doet. De gang is niet natuurlijk; het paard “loopt op eieren” en oogt erg ongemakkelijk. Het zal ook tegenzin tonen om de voeten te geven en heeft de neiging om te willen gaan liggen om de pijn in de hoeven te verlichten.

Weet dat hoefbevangenheid in de zeldzaamste gevallen op alle vier de ledematen of op slechts één kan voorkomen, maar de beide voorbenen zijn doorgaans het meest getroffen. Tekenen ter hoogte van de hoeven kunnen eveneens op hoefbevangenheid wijzen, zoals een toegenomen digitale pols (de bloedslag voelbaar ter hoogte van de digitale arterie aan de binnenzijde van de kogel), warmte ter hoogte van de hoefwand (vergelijk de warmte van de hoeven van een hoefbevangen paard met die van een gezond paard) en een verhoogde hartslag.

Andere, niet-specifieke pijnaanduidingen kunnen parallel worden waargenomen, zoals verminderde eetlust, snelle ademhaling met verwijde neusgaten, en het paard kan zich afzonderen van andere paarden.

Hoefbevangenheid is extreem pijnlijk en gevaarlijk voor het paard en is dus een medisch noodgeval. Het is belangrijk om bij de eerste klinische tekenen en symptomen meteen een dierenarts te contacteren.

De oorzaken van hoefbevangenheid

1 - Voedingsgerelateerde oorzaken

Paarden met overgewicht, wier behoefte lager is dan die van gemiddelde paarden, lopen meer risico op hoefbevangenheid afhankelijk van hun voeding.

Overmatige opname van krachtvoer (bijvoorbeeld wanneer een paard ontsnapt en bij het graan kan) kan paarden eveneens blootstellen aan het risico op hoefbevangenheid, net als een te grote opname van rijk gras bij de weidegang in het voorjaar, wat een overschot aan koolhydraten kan veroorzaken.

Het paard kan ook hoefbevangen raken wanneer het te veel eikels eet of giftige planten en kruiden, zoals taxus of esdoorn (sycamore), die de ontwikkeling van een ontsteking in een of meer hoeven in de hand werken.

Een plotselinge voederverandering verhoogt het risico op hoefbevangenheid.

2 - Ziektegerelateerde oorzaken

Paarden met aandoeningen zoals het Cushing-syndroom, diabetes of EMS kunnen risico lopen op hoefbevangenheid.

3 - Oorzaken door arbeid en/of belasting

Risico op hoefbevangenheid kan ontstaan na immobilisatie (paard in revalidatie na een blessure of breuk).

Paarden kunnen ook hoefbevangenheid ontwikkelen na intensieve fysieke activiteit die een aanzienlijke belasting van de ledematen veroorzaakt, met name op harde bodem, of bij blessures of breuken, wanneer het paard de neiging heeft zijn gewicht te verplaatsen naar een ander been om pijn te ontlasten.

Hoe hoefbevangenheid voorkomen?

Sommige equiden zijn meer vatbaar voor hoefbevangenheid dan andere, zoals pony’s, trekpaarden, shetlanders, en paarden met aandoeningen zoals het Cushing-syndroom en EMS. Een paard dat al eens hoefbevangen is geweest, heeft bovendien kans op een terugval en kan zelfs een chronische vorm ontwikkelen.

Aanbevelingen om hoefbevangenheid te voorkomen:

- Het rantsoen van het paard controleren en aanpassen

- Toegang tot vers gras beperken, vooral in het voorjaar van maart tot augustus

- Overgewicht vermijden

- Het paard regelmatig laten bewegen

- Vermijd training op harde ondergrond

- Regelmatig een hoefsmid laten komen voor hoefverzorging

- Zorg dat het paard geen eikels of giftige planten eet

- Plotselinge voederwissels vermijden

- Zorg dat de nageboorte na het veulenen wordt verwijderd

- Voedingssupplementen preventief gebruiken voor paarden die gevoelig zijn voor hoefbevangenheid

Er zijn meerdere preventieve maatregelen tegen hoefbevangenheid. Voor paarden en pony’s die buiten leven, kunt u kiezen voor de oplossing van de graaskorf tegen hoefbevangenheid voor paarden, zodat de hoeveelheid opgenomen gras beperkt wordt. De graaskorf beperkt niet alleen de hoeveelheid gras die het paard eet, waardoor het risico op EMS en hoefbevangenheid wordt voorkomen, maar laat het ook in de weide blijven zonder beperking van beweging en socialisatie. Het paard blijft dus in zijn vertrouwde leefomgeving en kan zijn gebruikelijke voer blijven opnemen, maar in beperkte hoeveelheden, waardoor het risico op overgewicht en hoefbevangenheid wordt verkleind.

Wat te doen bij hoefbevangenheid?

Neem bij het begin van een hoefbevangenheidscrisis onmiddellijk contact op met een dierenarts. Die kan het paard onderzoeken en de juiste behandeling en zorg voorschrijven om het te verlichten.

Onze tips tijdens een aanval van hoefbevangenheid:

- Vermijd het paard onnodig te verplaatsen: het lijdt enorm, elke stap telt

- Zet het paard op een dik en veerkrachtig strooisel

- Probeer de hoeven te koelen met een douche of voetbaden met koud water

- Voor paarden die vatbaar en gevoelig zijn voor hoefbevangenheid: anticipeer voorafgaand aan de periode met rijk gras (van maart tot augustus) door voedingssupplementen te geven om het risico op hoefbevangenheid te voorkomen

Hoefbevangenheid is extreem pijnlijk en gevaarlijk voor het paard en is dus een medisch noodgeval. Het is belangrijk om bij de eerste tekenen en symptomen meteen een dierenarts te contacteren.